Als je straks in 2026 opnieuw besluiten neemt over mensen, over rolverdelingen en richting, hoeveel daarvan zijn dan echt nieuw en hoeveel volgen precies hetzelfde patroon als vorig jaar?
Veel ondernemers starten het nieuwe jaar met het gevoel dat ze scherper zijn, meer overzicht hebben en beter weten wat werkt. En vaak is dat ook zo. Maar tegelijk reizen vertrouwde aannames mee, over wie potentie heeft, wie lastig is, wie teveel van je eist of wie je tegenwerkt. Ondernemers denken vaak dat ze rationeel beslissen, terwijl er onder de oppervlakte vaak al lang is gekozen voordat het hoofd het besluit onderbouwt.
Bijna iedere ondernemer zegt het, vaak met overtuiging: ik kijk naar feiten, ik weeg opties af, ik laat me niet leiden door emotie, terwijl er ondertussen iets heel anders gebeurt, iets subtiels en onzichtbaars dat al lang heeft besloten voordat het hoofd er woorden aan geeft.
Je loopt een gesprek in met een medewerker, je ziet een houding, je hoort een toon in de stem, je leest een mail of krijgt een update in een meeting en nog vóórdat je bewust hebt nagedacht is er al een oordeel ontstaan over scherpte, loyaliteit, inzet of potentie. Vaak niet omdat je onredelijk bent maar omdat je brein precies doet waarvoor het is ontwikkeld.
Ons brein is namelijk gebouwd om te voorspellen, om razendsnel patronen te herkennen en betekenis toe te kennen aan wat we waarnemen, zodat we grip houden op complexiteit en snelheid, en dat mechanisme werkt uitstekend bij cijfers, processen en systemen, maar wordt gevaarlijk zodra het over mensen gaat, zeker in een context waarin druk, verantwoordelijkheid en financiële belangen continu aanwezig zijn.
Ondernemerschap is druk, het vraagt voortdurend om beslissingen, om richting, om snelheid, om doorgaan terwijl het hoofd eigenlijk vol zit en de ruimte voor reflectie steeds kleiner wordt, waardoor je vanzelf terugvalt op wat bekend voelt, op eerdere ervaringen, op patronen die je eerder hebt gezien en die je brein zonder overleg opnieuw activeert.
Dat stemmetje dat zegt dit heb ik eerder meegemaakt klinkt logisch en geruststellend, maar juist omdat het zo vertrouwd klinkt is het niet vanzelfsprekend. Het innerlijke oordeel is niet altijd fout, maar is wel vaak onvolledig, gebaseerd op aannames uit het verleden die niet automatisch passen bij de persoon of situatie van nu. Snelheid en zekerheid in ondernemerschap worden te vaak verward met leiderschap.
Veel ondernemers denken dat besluitvaardigheid gelijkstaat aan gelijk hebben, dat controle hetzelfde is als overzicht en dat twijfelen een teken van zwakte is, terwijl het tegenovergestelde vaak waar blijkt te zijn. Je denkt dat iemand ongemotiveerd is terwijl hij vastzit, je denkt dat iemand niet wil terwijl hij niet durft, je denkt dat iemand jou tegenwerkt terwijl hij iets anders nodig heeft dan jij op dat moment ziet en zonder dat je het doorhebt communiceert je lichaamstaal die aannames feilloos door. Een zucht, een frons, een kort antwoord of een blik die net iets te snel wegdraait zegt vaak meer dan woorden ooit kunnen corrigeren en de ander voelt dat, trekt zich terug, wordt voorzichtiger of juist defensief, waarna jij bevestigd wordt in wat je toch al dacht: zie je wel.
Wat veel ondernemers lastig vinden om onder ogen te zien, is dat het probleem in zulke situaties zelden alleen bij de ander ligt, maar vaak in de context die zij zelf creëren, in de druk, de verwachtingen, de onuitgesproken normen en het systeem waarin mensen zich moeten bewegen. Mensen reageren namelijk niet alleen op jou als persoon, maar op de setting die jij neerzet, op de ruimte die er wel of niet is om te spreken, te twijfelen of te falen en zolang die context niet verandert, verandert het gedrag meestal ook niet. Daarom werkt veranderen op wilskracht zelden, want jezelf voornemen om bewuster, objectiever of opener te zijn houdt niemand structureel vol in een omgeving waar tempo en resultaat leidend blijven.
Wat wél werkt is jezelf leren kennen op de momenten dat je brein het overneemt, herkennen wanneer je op automatische piloot gaat en daar vooraf bewuste afspraken tegenover zetten, niet groot of zweverig, maar praktisch en eerlijk. Afspraken zoals: als ik irritatie voel, stel ik eerst een vraag, als ik versnelling wil, vertraag ik bewust, als ik zeker weet dat ik gelijk heb, check ik wat ik invul, omdat dat geen zwakte is maar volwassen leiderschap.
Veel ondernemers laten hun bedrijf groeien maar blijven zelf stilstaan. Dat gaat lang goed tot het begint te wringen in het team, in relaties, in energie en uiteindelijk in plezier. Echte groei start zelden bij strategie, KPI’s of structuur en vrijwel altijd bij de vraag hoe jij zelf kijkt en oordeelt. En dat is misschien wel meer confronterend dan welke jaarrekening dan ook.
Nu het jaar afloopt en 2026 voor de deur staat, is dit wellicht een moment om verder te kijken dan resultaten, cijfers en besluiten. Ook naar de aannames die eraan voorafgingen. Naar de momenten waarop je zeker wist dat je gelijk had. En naar wat je misschien niet hebt gezien. Niet om streng te zijn voor jezelf, maar om ruimte te maken. Voor nuance. Voor twijfel. Voor groei die je niet meteen kunt meten, maar wel voelt in gesprekken, in openheid en in hoe ondernemen fijner voelt.
Misschien wordt 2026 dan niet het jaar waarin je harder gaat werken, maar het jaar waarin je beter leert kijken. Minder naar wat er mis is bij de ander en meer naar hoe jij zelf betekenis geeft. Vaak zit daar meer beweging dan in nog een plan, nog een target of nog een doelstelling.
Ik wens je mooie dagen en een gezond en betekenisvol 2026.