In september hebben we bij ons in onze buurt weer een buurtfeest. Ik kijk ernaar uit. Maar elke keer zie je vooraf ongeveer hetzelfde gebeuren. De uitnodiging gaat eruit. Een paar mensen melden zich meteen aan. Daarna blijft het even stil.
Wie doen er nog meer mee? Zijn er al genoeg aanmeldingen? Wordt het wel gezellig?
Tot mensen horen: “Hé, zij doen ook mee.” En dan ontstaat beweging. De ene aanmelding volgt op de andere. En uiteindelijk staan we straks waarschijnlijk gewoon met een mooie groep mensen bij elkaar. Eigenlijk is dat een interessant mechanisme.
Want in organisaties en ondernemingen gebeurt vaak precies hetzelfde. Mensen willen eerst zien of anderen aanhaken. Ze zoeken bevestiging. Zekerheid. Draagvlak. En daar is op zichzelf niets mis mee. Maar soms wordt draagvlak ook een veilige reden om een keuze nog even uit te stellen.
We willen graag zekerheid voordat we bewegen. Dat klinkt logisch. Eerst alle informatie verzamelen. Eerst iedereen spreken. Eerst nog een scenario doorrekenen. Eerst kijken hoe de markt reageert. Eerst zorgen dat iedereen erachter staat. Maar wanneer is het genoeg?
Daar zit voor veel ondernemers en leiders een lastig punt. Want op een bepaald moment levert extra overleg geen betere beslissing meer op. Het stelt de beslissing alleen nog uit. En ondertussen tikt de tijd door.
Niet kiezen heeft ook een prijs.
We zijn gewend om vooral te kijken naar het risico van een besluit. Wat als we verkeerd kiezen? Wat als de investering niet rendeert? Wat als medewerkers niet meegaan? Wat als een klant afhaakt? Terechte vragen. Maar er is nog een andere vraag: Wat gebeurt er als we niets doen?
Ook geen besluit nemen heeft gevolgen. Een probleem blijft bestaan. Een kans verdwijnt. Mensen wachten. Frustratie groeit. Energie loopt weg. Een organisatie leert dat moeilijke besluiten lang blijven liggen. En nog belangrijker: er ontstaat minder ruimte voor iets nieuws. Daarom zou in iedere belangrijke beslissing eigenlijk niet alleen de vraag moeten staan: Wat kost deze keuze? Maar ook: Wat kost het als we deze keuze niet maken?
Loyaliteit maakt keuzes ingewikkelder
Besluitvorming is bovendien zelden puur rationeel. Er spelen belangen. Relaties. Geschiedenis. Verantwoordelijkheid. Zekerheid. Verwachtingen. Loyaliteit. Dat maakt leiderschap ingewikkeld. Want loyaal zijn is meestal iets goeds. Je wilt mensen niet zomaar laten vallen. Je wilt verantwoordelijkheid nemen. Je wilt zorgvuldig omgaan met wat samen is opgebouwd. Maar loyaliteit kan ook doorschieten. Dan blijven we vasthouden aan een klant, medewerker, werkwijze, product, strategie of samenwerking omdat afscheid nemen moeilijk voelt terwijl we diep vanbinnen misschien al weten dat de situatie niet meer goed werkt.
Dat roept voor mij een belangrijke vraag op: Ben je nog loyaal aan iets wat waardevol is of vooral aan iets wat ooit waardevol was? Dat verschil is groot.
Volhouden en vasthouden zijn niet hetzelfde
Ondernemerschap vraagt soms juist dat je doorzet. Niet ieder probleem is een reden om te stoppen. Niet iedere weerstand betekent dat je verkeerd zit. Niet iedere moeilijke periode vraagt om een nieuwe koers. Volhouden kan juist krachtig leiderschap zijn. Maar er is een verschil tussen: volhouden omdat je ergens nog werkelijk in gelooft en vasthouden omdat veranderen, kiezen of loslaten spannend is.
Draagvlak is belangrijk. Consensus is iets anders.
Goede leiders luisteren. Ze vragen door. Ze nemen kritiek serieus. Ze onderzoeken hun eigen overtuigingen. Ze kijken naar cijfers én naar mensen. Maar luisteren betekent niet dat iedereen uiteindelijk dezelfde mening moet hebben. Soms moet iemand verantwoordelijkheid nemen voor de keuze. En dan komt leiderschap dichtbij ondernemerschap. Je kunt niet altijd wachten totdat iedereen zijn naam op de lijst heeft gezet. Soms moet iemand als eerste zeggen: “We gaan dit doen.” Of juist: “We stoppen hiermee.” Beide kunnen moed vragen.
Misschien is dat wel de echte parallel met zo’n buurtfeest. De meerderheid zorgt zelden voor de eerste beweging. Beweging ontstaat doordat een paar mensen besluiten om mee te doen. Daarna wordt het voor anderen makkelijker om aan te sluiten. Ook in organisaties. Een besluit. Een eerste stap. Een zichtbaar resultaat. En ineens ontstaat draagvlak dat vooraf nog niet bestond.
Daarom geloof ik steeds meer in deze volgorde: Goed luisteren. Goed kijken. De consequenties begrijpen. En dan kiezen. Niet wachten op volledige zekerheid. Want die komt meestal pas achteraf. De vraag is dus misschien niet: heb ik al genoeg draagvlak? Maar: heb ik genoeg informatie om verantwoordelijkheid te nemen voor een keuze?
Herken je dit?